Home » CÁC “MIỆT “ TẠI MIỀN NAM V. N.

CÁC “MIỆT “ TẠI MIỀN NAM V. N.

Miền Nam là phần lảnh thổ sau cùng và tận cùng về phía nam của nước ta. So với hai miền kia, quả có nhiều khác biệt.Khác biệt về nhiều thứ như:con người miền Nam với tánh tình hiền hoà, chơn chất,phóng khoáng ,hiếu khách.Đó là về mặt tích cực, về mặt”tiêu cực” (theo một nghĩa nào đó)thì người miền Nam thích hưởng nhàn,sống hơi an phận,không thích tranh đấu,bon chen,và vì vậy không biết nhiều mưu mô,mánh khoé.Và có lẽ vì vậy,mà thưòng bị  thua kém phần nào so với đồng bào nói chung của hai miền kia.Chỉ xin lạm bàn đôi điều,mà chúng ta đã nhận ra với biết bao thấm thía.. Riêng xét về mặt hình thể, địa thế,mảnh đất miền Nam cũng khác ,khác khá nhiều.Đây là một vùng bình nguyên,thế đất đa phần bằng phẳng,chỉ một ít có những thế đất cao, như đồi,trảng,giồng. Tuy nhiên,cũng phải kề một vài tỉnh vơí những ngọn núi không cao lắm,chỉ khoản dưới ngàn mét như: Chứa Chan,Bà Đen,núi Dinh,Thị Vải  và cụm dãy núi Thất Sơn. Điểm đặc biệt hiếm có của miền Nam là sông nước mênh mông,do hai hệ thống  sông Đồng Nai và Củu Long.Thêm vào đó còn có cả những kinh đào,là đặc trưng không có ở miền khác.Về cư dân, dĩ nhiên cũng có phần khác biệt,vì nơi nầy vốn xưa có cư dân gốc Cam Bốt,Chàm,ngưòi Stiêng,Mạ,Mnông. .  cùng là nhóm ngưòi Tàu không nhỏ theo làn sóng đi khai phá do các lảnh đạo của họ là Mạc Cửu,Trần Thưọng Xuyên.. .Tất cả đã hoà quyện thành một “ngưòi Nam” như chúng ta đã biết. Riêng về địa danh,chúng tôi đã sưu tập, phân tích đúc kết có sàng lọc ,một sự sưu tập chắc hẳn còn quá nhiều thiếu sót,phiến diện.Về địa danh thì miền Nam với những đặc trưng như: nhiều tên mang chữ “cái”,nhiều tên mang chữ kinh,rạch,xẽo, nhiều tên mang âm hưởng ngôn ngữ bản địa(nhứt là từ tiếng Cam Bốt), cũng như vì kỵ húy hay ước vọng hoà bình ,mang tên “đẹp” như “phú,mỹ, lợi, hưng. . Và điểm đặc biệt khác của miền Nam , về địa danh, . còn có ‘miệt’,mà chắc chắn không có tại hai miền kia.

Phần tài liệu nầy,chúng tôi trích ra từ một sưu tập khá dài , chỉ với mục đích góp vui cùng quý đồng hương trong dịp ngơi nghĩ, cuối tuần. Riêng với các bạn trẻ, cũng là một dịp đễ biết thêm đôi chút về quê nhà.Thú thiệt, chúng tôi chỉ âu lo, hay đúng hơn là đau đớn vì biết đâu một ngày nào đó ”Việt nam tôi đâu,còn hay đã mất”.. . . Và chắc hẳn, không ai còn quan tâm đến mảnh đất hình cong chữ S nằm ngạo nghễ trên bờ biển Đông,còn chi mà biết ‘miệt trên,miệt dưới hay miệt vưòn. .  mà tài liệu đuợc trình bày ngắn gọn sau đây.

Theo nhà học giả Paulus Của, trong quyển “Đại Nam Quốc Âm Tự Vị,” định nghiã miệt là:nhỏ mọn,xứ miền,dảy đất.Theo một giải thích khác, miệt có thể phát xuất từ hiện tượng đọc “trại ra”,tức biến âm , từ miền đọc trại thành “miệt”

Tại miền Nam có bao nhiêu miệt, còn tùy theo sự phân chia của vài tác giả .Trước tiên, theo tác giả Nguyễn Vĩnh Long Hồ( Người Long Hồ), trong tài liệu trường thiên mang tên “Đất Phương Nam” (dài trên 2000 trang khổ lớn) đã phân ra các miệt như sau:

-miệt Đồng Tháp       :gồm Tân An,Mộc Hóa và Cao Lảnh.

-miệt Vườn                  :gồm Sa Đéc, Mỹ Tho, Vĩnh Long, Cần Thơ và Long                                                                   Xuyên.

-miệt Biển                    :gồm Gò Công, Bến Tre,Trà Vinh, Sóc Trăng và Bạc                                                                  Liêu.

-miệt Thất Sơn          :gồm Châu Đốc và Bảy Núi(Thất Sơn)

-miệt Thứ U Minh     :gồm Cà Mau,Chương Thiện và Rạch Giá.

-miệt Hà Tiên            :gồm Hà Tiên,Giàng Thành(Kiên Giang) và Phú Quốc.

 

Theo một nghiên cứu khác, nhà văn Sơn Nam chia ra các miệt như sau:

-miệt trên                       :gồm Biên Hòa, Gia Định,Bà Rịa.

-miệt Cao Lảnh             :gồm vùng Cao Lảnh ngày nay.

-miệt Đồng Tháp Mười:gồm vùng lòng chảo ĐTM

-miệt Mỹ Vãng              :gồm Mỹ Tho, Vĩnh Long.

-miệt Dưới                     :gồm Rạch Giá,Cà Mau.

-miệt Chợ Thủ,

ông Chưỏng      :gồm nơi sông Hậu qua sông Tiền,Long Xuyên.

-miệt Xà Tón,Bảy Núi  : gồm vùng Thất Sơn, Tri Tôn.

Cũng cần ghi nhận là vùng miền Đông Nam Phần hầu như ít xếp vào các miệt, có chăng là chỉ được gọi chung là “miệt trên” mà thôi .Trong dân gian, người ta còn thoãi mái, đặt thêm những miệt nữa,thí dụ người dân ở miệt miền Tây, có thể gọi vùng  từ Sài gòn trở lên là “miệt trên”, hay ngược lại. Thêm nữa, sự phân chia miệt cũng chỉ tương đối,như xếp tỉnh Bến Tre vào”miệt biển “ cũng không hoàn toàn chính xác,vì tỉnh nầy phần giáp biển,nhưng cũng là tỉnh có những vườn trái cây nổi tiếng như Cái Mơn. . .

Ngoài ra, cũng còn một cách chia đơn giản các miệt như sau:

a/–miệt vườn :gồm gọi chung các nơi cao ráo,có vườn cây ăn trái ven sông Tiền,sông Hậu thuộc tỉnh Sa Đéc,Vĩnh Long,Mỹ Tho,Cần Thơ.

Đề cập đến miệt vườn, người ta không thể không kể sơ qua về những trái cây rất thơm ngon, hầu như cả miền Tây và một vài tỉnh miền Đông,nơi nào cũng có không ít thì nhiều. Ngày nay, tại “xứ người” đã xuất hiện nhiều cây ăn trái giống hệt như tại quê nhà. ,nhưng mà, dường như cũng còn gì đó khan khác  thật khó tìm thấy , có phải chăng đó là hương vị quê nhà. . Sau đây là một số vườn khá nổi tiếng,ta hãy nhìn lại một vài cây ăn trái thân quen mà bao năm qua ít có dịp nhìn lại

Tại tỉnh Vỉnh Long,  khá nhiều vuờn cây ăn trái như ở cái Vồn,An Bình. Tại những khu vưòn nầy, cũng có đủ các loại cây trái thơm ngon,như:chôm chôm, xoài,và đặc biệt có giống bưỏi Năm Roi, bưỏi da xanh.Nhắc đến tên Long Hồ, người ta bỗng như nghe văng vẳng đâu đây những câu ca ngọt lịm của”ông Cò quận Chín’.

Đi từ Cần Thơ về hướng Sóc Trăng,chỉ khoản 6 km.Các vườn vùng nầy có trồng trên 20 loại trái cây như mận,xoài, chôm chôm,dâu. . và đặc biệt quít đường.Nhìn hình bên dưới, khách du có còn nhìn những chùm quít vàng tươi,hay gương mặt trăng trắng xinh xinh của gái miệt vườn.

 

Đặc biệt đây có loại vú sửa lò rèn,trái tròn căng,vỏ mỏng,thơm ngọt.Ngoài ra còn sầu riêng,chôm chôm ,bưởi. . . Xin lạm bàn  về vú. . sửa và cách ăn vú sửa, trước tiên về phân lọai ,có vài loại khác nhau như:trái màu tím ,hay màu mở gà vàng ươm,trái tròn căng hay hơi thon dài.; nhưng mà  cho dù màu sắc hay hình dáng có khác ,bên trong vú sửa cũng cùng tràn đầy sửa ngọt.Đặc biệt, cách ăn vù sửa đúng nhứt là phải. . xoa bóp vài lượt và nắm kéo cái cuống núm, xong kê miệng vào nút từ từ.Nhớ đừng nút nhanh và mạnh quá, không khéo coi chừng sửa tràn ra dính cả mồm.Đấy, ăn vú sửa có cái thú là vậy.

 

Cũng nhân đây, cần ghi nhận đôi chuyện xưa và nay thật vô cùng đáng nhớ. Chuyện xưa là cũng tại gần vùng nầy có con sông “Rạch Gầm”, nơi vua Quang Trung đã đánh tan đội quân Xiêm La(Thái) với 50.000 quân. Chuyện nay ,chỉ cách đây khoản trên 40 năm, tại gần nơi nầy có căn cứ Đồng Tâm, bản doanh của sư đoàn 7/BB Việt Nam Cộng Hoà. Vào trưa ngày 30/4/1975,chuẩn tướng Trần văn Hai,tư lệnh sư đoàn đã anh dũng tuẩn tiết.Trước khi nổ súng tự sát,ông đã nhờ người mang về cho mẹ số tiền lương khoản 75.000 đồng VN thời đó. Thật là một vị tướng anh hùng,thật là một đứa con hiếu thảo ngàn đời đáng mến mộ tôn thờ (Xin xem chi tiết cũng trong thiên tài liệu nầy)

 

Tỉnh Tiền Giang,Mỹ Tho hay Định Tường củ,là nơi đồng bằng sông nước.Tại nơi  nầy, cây trái vườn tược sum xuê,đặc biệt nơi Cái Bè, nhiều loại trái cây thơm ngon,đặc biệt có xoài cát Hoà Lộc.Chỉ cách Sài gòn trên dưới 70 km, đây là vựa trái cây lớn nhứt đồng bằng sông Cửu.

Vốn được bao bọc bởi 4 bề sông nước (sông Cổ Chiên và Hàm Luông) với biết bao cây trái thơm ngon,đặc biệt là giống sầu riêng cơm vàng hạt lép.Đây được đánh giá là nơi sản xuất cây giống lớn nhứt Việt Nam. Cũng nên nhắc lại ,Cái Mơn là  sinh quán của  một nhân vật thật vô cùng nổi tiếng.Đó là nhà bác học Trương Vĩnh Ký, ông là người có công hiệu đính, hoàn thiện hơn chữ quốc ngữ,để được trở thành một thứ chữ tiện lợi cho chúng ta .Riêng về chuyện cây trái, theo tài liệu có ghi, ông họ Vĩnh khi sang học tại các nơi nơi tu viện tại  Cam Bốt,Mã Lai. . khi đi về đã mang một số cây giống, gíúp cải thiện cây trái tốt tươi và thom ngon của miệt Cái Mơn.Cũng nhân đây, lại nói về công lao và sự “bất công” của văn học sử miền Nam. Tại miền Nam, qua một thời gian dài,chẳng hiểu do đâu mà nhiều nhân tài văn học ,trong đó đặc biệt văn hào Trưong Vĩnh Ký và nhà văn Hồ Biểu Chánh  đã bị “ đối xử bất công”,đã bị “cho việt vị” hàng nhiều thế hệ.Công lao và văn tài của hai vị miền Nam nầy  đã chỉ được giảng dạy rất hạn chế và “sơ sài” trong giới học sinh trung học và cả đại học.

Chỉ cách Sài gòn khoản 20 cây số,rất tiện đi về trong ngày.Tại khu vực nầy, khá nhiều vườn với những trái cây thơm ngon như: xoài, dâu,chôm chôm, sầu riêng ,măng cụt.. .Du khách có thể vào vườn , tự hái trái hoặc nhờ cả những chủ vườn cung cấp cho mình những bữa ăn đồng quê. . Tóm lại. đi vườn trái cây Lái Thiêu là một buổi picnic vô cùng thú vị.

 

Ngoài những vưòn vừa nêu, cũng còn nhiều nơi khác như miệt Long Thành.(Long Khánh), Kế Sách(Ba Xuyên).Nha Mân (Sa Đéc). . .

 

b/-miệt đồng(ruộng)  :gồm các vùng tương đối thấp,ít có vườn,và nhiều đồng ruộng như:Sóc Trăng, Long Xuyên,Chương Thiện. .

c/-miệt thứ: gồm vùng “lâm sắc”(theo sách Đại Nam Nhứt Thống Chí)mà dân địa phương gọi là miệt thứ, là vùng ven u minh ,gồm Rạch      Giá, Cà Mau và phần nào Bạc Liêu.Gọi là miệt thứ, vì vùng   nầy có 10 con rạch mang thứ tự từ thứ số một. .,con rạch thứ 10 chảy ra biển.Đây là vùng xa xôi,hiền từ,quê mùa.

Vào thời xa xưa, con gái miệt vườn,gả về miệt thứ u minh, ngồi buồn nhớ quê nhà, cất lên lời ca áo não:

Đêm đêm ra đứng hàng ba,

Trông về quê mẹ,lệ sa buồn buồn

Sương khuya ướt đẩm giàn bầu

Em về miệt thứ bỏ sầu cho ai.

Ngày nay, phương tiên giao thông rộng mở, miệt thứ không còn là nơi “muổi kêu như sáo thổi. . “, nhưng xin hỏi mấy ai không mềm lòng,buồn chết được, khi nghe ca sĩ Phi Phung nỉ non bài “em về miệt thứ”. Người ta không biết,”em” Phi Nhung về miệt thứ có ai cùng về;nếu chưa chắc không ít người tình nguyện về theo . Đề cập đến miệt, người dân miền Tây có suy nghĩ khá ngộ, từ ”miệt đồng” đôi khi cũng dùng để chỉ những dân “quê  mùa”, nhưng chỉ với hàm ý đùa cợt ,không phải quá khinh khi.

Trong một tác phẩm mang tên”Văn Minh Miệt Vườn”,tác giả nhà nghiên cứu Sơn Nam cũng đề cập nhiều khía cạnh về nét văn minh nầy.Được biết tài liệu trên xuất bản trước năm 1975,và sau nầy có tái bản với vài thay đổi,kể cả những “thay đổi”ngay con người của ông ấy.Thật đáng tiếc vô cùng.Bỏ qua những “xu thế” đáng tiếc nơi con nguời Sơn Nam, tác giả đã nêu lên một nhận xét mà chúng ta dễ dàng chấp nhận,là những “cáí hơn” của miệt vườn (so với miệt đồng).Đó là:

-miệt vườn có nhiều huê lợi hơn(làm vườn khoẻ,nhẹ nhàng. . ),nhưng thu lợi nhiều hơn

-đất vườn cao hơn đất ruộng là lẽ đương nhiên vì phải cho cây trái không bị úng thủy.

-và đặc biệt con gái miệt vườn đẹp và trắng hơn,vì không phải lội xuống bùn xình,dải dầu mưa nắng.Cụ thể như con gái thuộc vùng Nha Mân(Sa Đéc) đẹp có tiếng.Đây chỉ là trên cơ bản,nhiều khi con gái miệt ruộng lại “rắn rỏi,mặn mà “hơn. Riêng những chàng trai nông dân,đặc biệt miền Tây sông nước, ngày xưa cách đây khoản nửa thế kỷ, đa số chỉ quên với ruộng vưòn.Nơi miệt đồng , miệt ruộng như Sóc Trăng ,trai lớn lên chỉ biết làm ruộng mà thôi.Tánh tình thiệt thà chơn chất trong mọi thứ,kể cả chuyện “ghẹo gái’ như một chàng trai miệt Ngả Năm với lời tỏ tình thật dễ thương,qua bài:

GHẸO  NGƯỜI  DƯNG

Xông Ngả Năm chải dìa năm ngả

Tui dí em chắc có lươn diên

Mới gặp đả thấy thuông liền

Mến người dân dả,chớ gái thị thiền thiếu chi. . .

 

Nói ga, chỉ xợ em cười

Tui đây chỉ thích những người gái quê

Mùi dầu dừa,tui gất mê

Mê luôn cả mái tóc thề của em.

Gái thị thiền,tui hổng ham

Cưới dìa hỏng biết chịu làm. . guộng không ???

Hay là chỉ biết ngồi không

Lo xửa bóng xắc, buồn lòng tía tui.

Em ơi, đây có mấy lời,

Tui ti ít học, nhưng người xiêng năng

Mần guộng dỏi nhứt chong làng,

Mấy thằng chạc tủi,hổng bằng tui đâu.

Em mà ưng chịu làm dâu,

Tía má xẻ xắm mâm chầu hỏi ngay.

“Cưới dợ thì cưới liền tai,

Chớ để lâu ngày,thiên hạ dèm pha”

Ga diên xẻ thưa má ba,

Đến gặp thầy Xáu,coi ga tốt ngày

Tía má tui tính lâu nay,

Tui là con út, “phần mầy hưởng  chung”.

Guộng dườn còn xáo chục công

Em dìa hai đứa mình cùng chung lo.

Tía má theo ông theo bà,

Căn nhà thừa tự, xẻ là của tui.

Đây đã kể gỏ đầu đui,

Đó làm chồng dợ, đề gồi đẻ con

Chỉ chừn phản  một chục chơn,

Có nếp, có tẻ,  thì còn dì dui.

Em ôi, xao hỏng chả lời

Thò lỏ con mắt nhìn tui mà cười???

( bài thơ trên là “tâm tình” của một cậu dân quê tại Ngả Năm(Sóc Trăng),mà cũng cả miền Nam, vào khoản

thập kỷ 1950. Lời lẽ mộc mạc, phát âm sai chánh tả. . . Sau đây là nguyên bài đúng giọng và chánh tả.

GHẸO  NGƯỜI  DƯNG

Sông Ngả Năm chảy về năm ngả

Tui với em chắc có lương duyên

Mới gặp đã thấy thương liền

Mến người dân dả, (chớ gái) thị thiền thiếu chi(1)

 

Nói ra chỉ sợ em cười

Tui đây chỉ thích những người gái quê

Mùi dầu dừa, tui rất mê(2)

Mê luôn cả mái tóc thể của em.

Gái thị thiền,tui hổng ham

Cưới dìa hỏng biết chịu làm ruộng không?

Hay là chỉ biết ngồi không,

Lo sửa bóng sắc,buồn lòng tía tui.

Em ơi, đây có mấy lời

Tui tuy ít học, nhưng người siêng năng.

Mần ruộng giỏi nhứt trong làng

Mấy thằng trạc tuổi hổng bằng tui đâu.

Em mà ưng chịu làm dâu,

Tía má sẽ sắm mâm trầu hỏi ngay

Cưới vợ thi cưới liền tay

Chớ để lâu ngày thiên hạ dèm pha

Ra giêng sẽ thưa má ba,

Đến gặp thấy Sáu, coi ra tốt ngày.

Tía má tui tính lâu nay,

Tui là con út, “phần mầy hưởng chung”.

Ruộng vườn còn sáu  chục công,

Em dìa hai đứa mình  cùng chung lo.

Tía má . . theo ông theo bà,

Căn nhà thừa tự, cũng là của tui.

Đây đã kể rõ đầu đuôi,

Đó làm chồng vợ, để rồi . . đẻ con.

Chỉ chừng khoản một chục trơn,

Có nếp có tẻ, thì còn gì vui

Em ơi, sao hổng trả lời

Thò lỏ con mắt, nhìn tui mà cười-   Hoài Việt

 

(1)- thị thiền là thị thành, (2)thời xưa, các cô thưòng dùng dầu dừa chài tóc cho óng mưọt. Ước gì,tui trẻ lại như khoản 1960, và đưọc một lần ngửi mùi dầu dừa trên mái tóc của một cô thôn nữ Sóc Trăng quê mình.

PS: Vì đây là tài liệu trích ra từ bài biên khảo khác, chúng tôi đã không ghi phần tài liệu tham khảo,cùng hững chú thích khác.  Chúng tôi sẽ cố gắng cho ra mắt baì biên khảo về “Miền Nam”.

 

Nguon: Ninh-ĐHVK/Ban Sử Địa 1964-1968

 

Total Views: 347 ,

Related posts:

Mất Gốc - Bs Trần Mộng Lâm
Why Aircraft Carriers Are Hard to Sink
TT Jefferson đã làm gì đối với Hồi giáo ?

Name of author

Name: Phan